Opinie: Journalisten beëdigen in de strijd tegen nepnieuws

Net als miljoenen andere Nederlanders, kijk ik elke week uit naar Zondag met Lubach. Als een echte Gen Z’er kijk ik het dan terug wanneer het mij uitkomt, maar deze week zat ik voor de verandering wel net over negenen achter mijn laptop om te kijken welke thema’s de schrijvers deze week zouden uitlichten. Het was maar één onderwerp: complotdenkers, een groep die steeds groter lijkt te worden.

In hun podcast vorige week beschreven Vullings en Van der Wulp al hoe de protesteerders, die al wekenlang op het Plein bivakkeren, menen te weten van het pedofielennetwerk onder onze ‘elite’ – in lijn met de theorieën van de groep Amerikaanse complotdenkers onder het pseudoniem QAnon. Verschillende oorzaken komen in de wetenschappelijke literatuur aan bod als bijdragers aan de sterke opkomst van het alternatief denken: Platformisering van het internet, fragmentisering van de media, sociale media algoritmes, maar vooral de mogelijkheid voor iedereen om te kunnen verspreiden wat die maar wil. Iedereen is nieuwsconsument en nieuwsverspreider, burger en journalist. Dit maakt het moeilijker om te bepalen welke bronnen betrouwbaar zijn en welke informatie klopt. Bij ieder wetenschappelijk experiment moet voor iedereen na te gaan zijn hoe je bij je conclusies bent gekomen, datzelfde zou moeten gelden voor de informatie die we voorgeschoteld krijgen.

 

"In deze wereld waarin iedereen op gelijke voet fictie als feiten en feiten als fictie kan publiceren hebben we de journalistiek nodig om waarheid van onwaarheid te scheiden, maar daarvoor moeten we wel burger van journalist kunnen scheiden."

 

Dit principe van verificatie komt ook voor in het boek dat de bijbel van mijn bachelor is geweest: The Elements of Journalism van Bill Kovach en Tom Rosenstiel. Er ging bijna geen essay voorbij dat ik dit driehonderd pagina’s dikke boek niet gebruikte als onderbouwing van mijn argument of als moreel kompas. “Het doel van de journalistiek is burgers de informatie te geven die ze nodig hebben om vrij en onafhankelijk te zijn”, zo beschrijven zij de kerntaak van de journalistiek, het onderdeel van de samenleving zó fundamenteel voor onze vrije democratie. Ze beschrijven daarnaast de tien geboden voor de journalistiek: “De eerste verplichting van de journalistiek is aan de waarheid, haar loyaliteit ligt bij de burgers, haar essentie is een principe van verificatie…” In deze wereld waarin iedereen op gelijke voet fictie als feiten en feiten als fictie kan publiceren, hebben we de journalistiek nodig om waarheid van onwaarheid te scheiden, maar daarvoor moeten we wel burger van journalist kunnen scheiden.

De verspreiding van nepnieuws moet je aanpakken bij de kern, de algoritmes van sociale media. Deze algoritmes zijn gericht op het zo lang mogelijk vasthouden van jouw aandacht door je vooral niks te laten zien wat in strijd zou kunnen zijn met jouw wereldbeeld. We vinden het namelijk niet leuk informatie te krijgen die niet overeenkomt met hoe wij de wereld zien. Maar omdat grip krijgen op onze sociale media giganten zelfs the conscience of Silicon Valley niet wil lukken, kunnen we ergens anders beginnen, bij de beëdiging van onze journalisten. Ze registreren in een soort BIG-register, maar dan voor degenen die dagelijks onze informatie verzorgen. Ze een eed laten afleggen, of deze nu is op basis van de Code voor de journalistiek, de SPJ Code of Ethics of op basis van de tien geboden van Kovach en Rosenstiel. Zoals we advocaten onderscheiden, zo ook journalisten. Zodat we weer weten wie journalist en wie burger is, we weer vertrouwen hebben in dat zij ons de informatie geven die we nodig hebben om weloverwogen keuzes te kunnen maken en zodat we hen weer de waarde toekennen die ze hebben in onze samenleving.

 

Ondersteund door:

Benkler, Y., Faris, R., Roberts, H., & Zuckerman, E. (2017). Study: Breitbart-led rightwing media ecosystem altered broader media agenda. Columbia Journalism Review, 1(4.1), p. 1-13.

Nieborg, D. B., & Poell, T. (2018). The platformization of cultural production: Theorizing the contingent cultural commodity. New Media & Society, 20(11), p. 4275–4292.

Kovach, B. & Rosenstiel, T. (2014). The elements of journalism: What newspeople should know and the public should expect (3rd ed.). New York: Three Rivers Press.

Van Dijck, J., Poell, T. & M. de Waal (2018). The Platform Society. Chapter 3 “News”, p.  49-72. Oxford: Oxford University Press.

Categorieën: Cultuur, Lokale politiek, Uncategorized

Jonge Socialisten in de PvdA